Waarom dit onderzoek?
Integrale zorg draait om het beter organiseren en afstemmen van zorg en ondersteuning rondom de behoeften van mensen. Vooral mensen met meerdere zorg- en ondersteuningsvragen hebben vaak te maken met verschillende organisaties tegelijk, zoals huisartsen, ziekenhuizen, thuiszorg- en welzijnsorganisaties. Daarom werken deze organisaties steeds vaker samen in (zorg)netwerken, zoals ook wordt gestimuleerd in het Integraal Zorgakkoord (IZA). In de praktijk blijkt die samenwerking echter niet eenvoudig.
Vaak wordt bij samenwerking gekeken naar te regelen en af te spreken zaken, zoals financiering, regels of organisatiestructuren. Maar samenwerking komt uiteindelijk tot stand door mensen en organisaties die ieder hun eigen ideeën, belangen en manieren van werken hebben. Een welzijnswerker, medisch specialist of huisarts kijken bijvoorbeeld niet altijd op dezelfde manier naar wat goede zorg of goede samenwerking is. Wat zij belangrijk vinden, komt tot uiting in de waarden die ze uitdragen.
In dit proefschrift stond daarom de volgende vraag centraal: welke rol spelen waarden in zorgnetwerken? Met waarden bedoelen we wat mensen en organisaties belangrijk, wenselijk en nastrevenswaardig vinden in hun werk en in de zorg die zij willen bieden. Een ziekenhuis kan bijvoorbeeld sterk gericht zijn op efficiënt en medisch handelen, terwijl een gemeente juist meer nadruk legt op zelfredzaamheid. Waarden kunnen ook een bindmiddel zijn in samenwerking, bijvoorbeeld wanneer organisaties een overstijgend doel met een gedeelde waarde nastreven. Tegelijkertijd kunnen verschillen in waarden ook spanningen veroorzaken. Juist die tegenstelling maakt samenwerking in zorgnetwerken ingewikkeld, maar ook interessant.
Hoe is het onderzoek uitgevoerd?
Het onderzoek bestond uit vijf deelstudies. Eerst is in de literatuur en met internationale experts verkend welke waarden een rol spelen in integrale zorg. Vervolgens is met een vragenlijst onderzocht hoe deze waarden worden geprioriteerd door meer dan duizend respondenten in 42 landen. Daarna is in een casestudie binnen een geboortezorgnetwerk gekeken hoe waarden in de praktijk doorwerken in samenwerking. Tot slot zijn 24 zorgnetwerken met elkaar vergeleken om te begrijpen welke combinaties van factoren, waaronder waarden, bijdragen aan effectieve samenwerking.
Belangrijkste conclusies
Het onderzoek liet zien dat het expliciteren van waarden helpt om te begrijpen waarom samenwerking soms lastig is. Organisaties kijken soms verschillend naar wat wenselijk is. Ten tweede zijn die verschillen niet alleen een probleem, maar ook een kracht. Ziekenhuizen, gemeenten en thuiszorgorganisaties brengen allemaal andere perspectieven in. Juist dat maakt de samenwerking waardevol. De verschillen zijn geen verdelende, maar een bindende factor. Ten derde speelt verbinding en coördinatie een belangrijke rol. In veel succesvolle netwerken is er een onafhankelijke partij die niet zelf zorg levert, maar wel helpt om verschillende organisaties met elkaar te verbinden. Tot slot blijkt dat er geen vaste manier is om samenwerking goed te organiseren. Wat werkt, hangt af van de samenstelling en context van het netwerk.
Belangrijkste aanbevelingen
Zie samenwerking tussen organisaties niet als losse projecten met een begin en eind, maar als langdurige samenwerkingen waarin partijen met elkaar leren te werken. Dat betekent bijvoorbeeld dat er tijd en ruimte nodig is om te groeien en ontwikkelen. Vervolgens, werk minder met vaste structuren die overal hetzelfde moeten werken. Kijk wat er nodig is om een doel te behalen, welke organisaties daarvoor nodig zijn en wat dat vraagt van de samenwerking. In het ene netwerk kan andere sturing nodig zijn, dan in het andere. Tot slot: zie verschillen tussen organisaties niet als iets dat je moet wegpoetsen, maar als iets dat van waarde is, en waar je bewust mee moet werken. Bijvoorbeeld door verschillen in elkaars waarden te expliciteren en vervolgens te werken aan gemeenschappelijke waarden.
Klik hier voor het hele proefschrift.
Auteur: Nick Zonneveld.
