De volgende stap naar passende zorg is niet nóg betere samenwerking tussen zorgorganisaties. Het is een verschuiving van het organiseren van zorg rondom de patiënt naar het versterken van het ecosysteem waarin mensen leven, herstellen en gezond proberen te blijven.
De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet. Ketenzorg heeft de samenhang tussen opeenvolgende zorgactiviteiten versterkt. Regionale netwerkzorg heeft de samenwerking tussen organisaties en professionals bevorderd. En de patiëntreis heeft ons geholpen om zorg vanuit het perspectief van de patiënt te bekijken. Voor een volgende stap in de transitie naar passende zorg is iets anders nodig. Want de patiëntreis is niet hetzelfde als het leven van een mens. En het netwerk van zorgorganisaties is niet hetzelfde als het netwerk dat bijdraagt aan iemands gezondheid (KNCN, 2026).
Gezondheid ontstaat niet uitsluitend in de spreekkamer, het ziekenhuis of de revalidatiekliniek
Gezondheid wordt mede bepaald door de thuissituatie, bestaanszekerheid, sociale contacten, werk, leefomgeving en de mogelijkheden om zelf richting te geven aan het leven. Naasten, buren, vrijwilligers, werkgevers, gemeenten en maatschappelijke organisaties kunnen daarin net zo goed een rol spelen als zorgprofessionals. Dat vraagt om een breder vertrekpunt: het ecosysteem van de mens.
Wat wordt bedoeld met ecosysteem van de mens?
Een ecosysteem van de mens is het dynamische geheel van mensen, relaties, voorzieningen, technologie en maatschappelijke omstandigheden die elkaar beïnvloeden en gezamenlijk van betekenis zijn voor gezondheid, welzijn en dagelijks functioneren. Wetenschappelijk onderzoek naar het patient ecosystem onderstreept dat deze elementen niet los van elkaar functioneren (Kapun 2026). Ze beïnvloeden elkaar voortdurend. De omgeving kan zelfredzaamheid bevorderen of juist belemmeren. Sociale relaties kunnen herstel ondersteunen, maar ook onder druk komen te staan. Professionele zorg kan het bestaande netwerk versterken, maar kan dat netwerk niet vervangen.
Juist die onderlinge afhankelijkheid en wederkerigheid maken het ecosysteem-perspectief wezenlijk anders. Neem iemand die een beroerte (CVA) heeft gehad. Acute behandeling, revalidatie en goede medische nazorg zijn essentieel. Maar wat betekent herstel als iemand thuis de trap niet op kan, de partner overbelast raakt, vervoer ontbreekt of deelname aan werk en sociale activiteiten niet meer lukt? En wat verandert er wanneer de woning wordt aangepast, naasten passende ondersteuning krijgen en de omgeving mogelijkheden biedt om weer mee te doen?
Het resultaat hangt niet alleen af van de kwaliteit van afzonderlijke interventies, maar ook van de samenhang tussen al deze factoren. De mens is daarbij niet slechts ontvanger van zorg. De persoon zelf, diens wensen, ervaringen, mogelijkheden en relaties geven mede richting aan het ecosysteem. Dat vraagt om ondersteuning die aansluit bij wat iemand belangrijk vindt, zonder de verantwoordelijkheid voor passende zorg en ondersteuning af te schuiven op de persoon of diens naasten.
Wat verandert er voor regionale netwerken?
De beweging van ketenzorg via netwerkzorg naar ecosystemen vraagt om drie verschuivingen:
1. van de patiëntreis naar het leven van de mens: de patiëntreis blijft waardevol om ervaringen, overdrachten en knelpunten in zorg zichtbaar te maken. Maar het ecosysteem-perspectief stelt aanvullende vragen: Wat is voor iemand van waarde? Welke factoren beïnvloeden diens gezondheid en dagelijks functioneren? En wat is nodig om zo goed mogelijk te leven, ook buiten de momenten waarop professionele zorg wordt geleverd?
2. van samenwerking tussen organisaties naar het versterken van onderlinge relaties: niet de grenzen van organisaties, maar de gezamenlijke opgave vormt het vertrekpunt. Dat vraagt om verbinding tussen zorg, welzijn, het sociale domein, de directe omgeving en de persoon zelf. Niet iedereen hoeft alles te doen. Wel moet duidelijk zijn hoe ieders bijdrage samenhangt en waar ondersteuning ontbreekt.
3. van afstemmen naar wederzijds versterken: samenwerking is geen doel op zich. Het gaat erom dat mensen en organisaties elkaar daadwerkelijk versterken. Professionele ondersteuning kan het informele netwerk helpen (beter te) functioneren; ervaringsdeskundigheid kan zorg en beleid verbeteren; en een toegankelijke leefomgeving kan de behoefte aan professionele ondersteuning verminderen. Tegelijkertijd moeten we oog houden voor grenzen: naasten zijn geen onuitputtelijke bron van zorg en technologie is niet voor iedereen vanzelfsprekend toegankelijk.
Deze verschuivingen raken niet alleen de dagelijkse praktijk van professionals. Ze vragen ook om andere bestuurlijke keuzes, passende bekostiging, gedeelde verantwoordelijkheid en een manier van leren en evalueren die verder kijkt dan de prestaties van afzonderlijke organisaties.
Een nieuw woord of een nieuwe manier van kijken?
Het woord ecosysteem kan abstract klinken. De kracht ervan is dat het ons helpt iets zichtbaar te maken wat we vaak wel ervaren, maar nog onvoldoende als samenhangend geheel organiseren.
Ook begrippen als persoonsgerichte zorg en samen beslissen hebben geholpen om bestaande vanzelfsprekendheden ter discussie te stellen. Hun betekenis zit niet in het gebruik van de juiste woorden, maar in de verandering van professioneel handelen die ermee wordt beoogd. Hetzelfde geldt hier. Het ecosysteemperspectief vervangt ketenzorg of regionale netwerkzorg niet. Het bouwt daarop voort, maar verbreedt de blik: van de zorg die we leveren naar de omstandigheden, relaties en mogelijkheden die gezondheid en welzijn mede bepalen.
Voor mensen met een beroerte of hersenletsel is dat bijzonder relevant. De gevolgen van hersenletsel kunnen doorwerken in vrijwel alle aspecten van het dagelijks leven, vaak lang nadat de medische behandeling is afgerond. Juist dan wordt zichtbaar hoe sterk zorg, omgeving, relaties en maatschappelijke participatie met elkaar verweven zijn.
Passende zorg vraagt om regionale netwerken die niet alleen de zorg beter organiseren, maar het ecosysteem rond mensen helpen versterken
De centrale vraag verandert daarmee van: Hoe kunnen we de zorg en samenwerking beter organiseren?naar: Hoe organiseren we ons zo dat de mensen, relaties en voorzieningen die ertoe doen, elkaar versterken in wat voor mensen werkelijk van waarde is? Dit is geen extra organisatielaag. Het is een ander vertrekpunt voor passende zorg.
Dit artikel is verschenen op LinkedIn. op 16 oktober 2026.
Referenties
Kapun MM. Conceptualising the patient ecosystem: a holistic framework for home care. Scan J Caring S 2026;40:e70249. DOI: 10.1111/scs.70249
